Sitemizi yenilemeli miyiz, yoksa tamir mi etmeli?

Yönetim toplantısında bu konu genellikle şöyle açılır: site eskidi, yenileyelim mi? Sonrasında konuşma hızla tasarıma kayar, referans siteler açılır, renk ve tipografi tartışılır ve iki ay sonra elde bir teklif yığını olur. Bu yolun sorunu şudur: karar hiçbir noktada ölçüme dayanmamıştır. Site eskidi cümlesi bir teşhis değil, bir izlenimdir.

Doğru soru şudur: bu site bugünkü işi neyi yüzünden taşıyamıyor? Cevap görünüm ise, görünüm tek başına yenileme sebebi değildir; üst düzey bir arayüz yenilemesi mevcut altyapı üzerinde yapılabilir ve maliyeti komple yenilemenin belirgin biçimde altındadır. Cevap altyapı, içerik modeli veya yönetilebilirlik ise tamir yamadır ve yenileme kaçınılmazdır.

Aşağıdaki üç ölçüm bu ayrımı iki hafta içinde netleştirir. Üçünü de yapmadan teklif toplamak, hangi işi satın aldığınızı bilmeden fiyat karşılaştırmak anlamına gelir; gelen tekliflerin neden birbirini tutmadığını da büyük ölçüde bu açıklar. Konunun o tarafını ajanslardan gelen üç teklif neden üç farklı fiyat söylüyor yazısında ayrıntılandırmıştık.

İçerik modeli, sitenizdeki her bilgi türünün hangi alanlardan oluştuğunu tanımlayan yapıdır. Bir referans projesinin müşteri adı, sektörü, süresi, kullanılan teknolojiler ve sonuç metrikleri gibi ayrı alanları varsa modeliniz vardır. Aynı bilgi tek bir serbest metin kutusuna yazılıyorsa modeliniz yoktur ve her yeni ihtiyaç elle çözülür.

Testi basittir: son altı ayda eklemek isteyip de ekleyemediğiniz bilgi türlerini listeleyin. Kariyer ilanı, yatırımcı dokümanı, çok dilli ürün sayfası, sertifika listesi gibi. Eşik şudur: listede üçten fazla madde varsa modeliniz bugünkü işi taşımıyor demektir. Bu maddelerin her biri tamirle çözülmeye çalışıldığında sitenin içine bir istisna daha eklenir ve üçüncü istisnadan sonra sistem yönetilemez hâle gelir.

İkinci bir sinyal, içerik ekibinin bağımsızlığıdır. Yeni bir sayfa açmak veya var olan bir sayfaya alan eklemek için ajansa e-posta atmanız gerekiyorsa, bu bir eğitim eksikliği değil bir model eksikliğidir. Günlük hâlini içerik girmek için neden hâlâ ajansa e-posta atıyoruz yazısında anlatmıştık; kararı verirken bu maddeyi hafife almayın, çünkü yeni sitede de aynı bağımlılık kurulursa iki yıl sonra aynı toplantıyı yaparsınız.

Analitikte son on iki ayın arama trafiğini sayfa bazında sıralayın ve kümülatif yüzdeyi hesaplayın. Kurumsal sitelerin büyük çoğunluğunda ilk yirmi sayfa toplam arama trafiğinin yüzde yetmişinden fazlasını getirir. Bu yirmi sayfa, yenileme projesinin en değerli ve en kırılgan varlığıdır.

Kararın burada değişen yanı şudur: eğer bu yirmi sayfa içerik olarak hâlâ doğruysa, yenileme onları yeniden yazmak değil, aynı adreste ve aynı derinlikte taşımak zorundadır. Yenileme projelerinde en sık yapılan hata, yeni tasarımın sayfa şablonuna sığmadığı için bu sayfaların kısaltılmasıdır. Sekiz yüz kelimelik bir sayfa üç yüz kelimeye indiğinde sıralamanın korunmasını beklemek gerçekçi değildir.

Sözleşmeye yazılacak eşik: yayın sonrası ilk dört haftada arama trafiğindeki düşüş yüzde yirmiyi geçerse geri dönüş planı devreye girer. Bu cümlenin sözleşmede olması, ajansın adres eşlemesini ve içerik taşımasını ciddiye alması için tek başına yeterlidir. Aynı dönemde bulunamadı hatası veren adreslerin oranı da yüzde birin altında kalmalıdır.

Üçüncü ölçüm teknik zemindir ve burada karar verici sayı, düzeltmenin altyapıya dokunmadan yapılıp yapılamayacağıdır. Mobilde en büyük içerik öğesinin ekrana gelme süresi 2,5 saniyeyi aşıyorsa, önce sebebini ayırın: görsel ağırlığı, üçüncü taraf betikleri ve yazı tipi yükleme sırası tamir edilebilir kalemlerdir ve çoğu iki haftalık bir çalışmayla eşiğin altına iner.

Buna karşılık sunucu yanıt süresi tek başına bir saniyenin üzerindeyse, sayfa her ziyarette sıfırdan üretiliyorsa veya güncelliğini yitirmiş bir sürüm üzerinde çalışan bir altyapı söz konusuysa, bunlar görsel optimizasyonla çözülmez. Aynı şekilde erişilebilirlik tarafında kontrast ve etiket hataları tamir edilebilir, klavye ile gezilemeyen bir bileşen kütüphanesi ise değiştirilmeyi gerektirir. Bu ayrımı yapmak için teknik SEO denetimi rehberindeki sırayı izleyebilirsiniz.

Bir başka belirleyici kalem güvenlik ve süreklilikdir. Altyapınız güncel sürüm desteği almıyorsa, tamir kararı her ay artan bir risk satın almak demektir. Referans eşiği: yüzde 99,9 kullanılabilirlik taahhüdü ayda kırk üç dakikalık kesintiye karşılık gelir. Mevcut altyapınız bu rakamın belirgin biçimde üzerinde kesinti yaşıyorsa, tamir listesine yazılacak madde tasarım değil barındırma mimarisidir.

Yenileme teklifleri genellikle tasarım, geliştirme ve test kalemlerini ayrıntılı yazar, içerik göçünü ise tek satırda geçer. Oysa yüz sayfanın üzerindeki kurumsal sitelerde göç, projenin en uzun süren ve en çok elle iş gerektiren kalemidir. Her sayfanın yeni modeldeki alanlara yeniden dağıtılması, görsellerin yeniden boyutlandırılması, eski adreslerin yenilerine tek tek eşlenmesi ve bağlantıların güncellenmesi gerekir.

Pratikte bu kalem projenin toplam eforunun üçte birine yaklaşabilir. Teklifte içerik göçünün kaç sayfa için, kim tarafından ve hangi kontrol listesiyle yapılacağı yazmıyorsa, o iş teslimden iki hafta önce sizin masanıza düşer. Bunu baştan konuşmak, sonradan pazarlık etmekten hem ucuz hem hızlıdır.

Göç planının içinde mutlaka bulunması gereken üç şey var: eski adres ile yeni adresin birebir eşleştiği tam liste, taşınmayacak sayfaların gerekçeli listesi ve yayın sonrası ilk otuz gün için takip edilecek ölçümler. Üçüncü madde olmadan ilk iki maddenin doğru yapıldığını kimse ispatlayamaz.

Gerçekçi takvim, kurumsal ölçekte yüz sayfa civarında bir site için altı ila on haftadır ve bu süre keşif, içerik modeli, tasarım, geliştirme, göç ve yayın sonrası izlemeyi kapsar. Dört haftalık teklifler ya keşfi ya göçü atlıyordur. On dört haftayı aşan teklifler ise genellikle kapsamın tanımsız olduğunu gösterir.

Sözleşmeye yazılması gereken eşikler kısadır ve tartışmayı sonradan bitirir. Mobilde en büyük içerik öğesinin 2,5 saniyenin altında gelmesi. Etkileşime yanıt süresinin 200 milisaniyenin altında kalması. Eski adreslerin tek adımda yenilere yönlenmesi. Yayından sonraki dördüncü hafta sonunda arama trafiğinin yayın öncesi seviyenin yüzde seksenini koruması. Bu dört cümle bir sayfa tutmaz ama projenin sonucunu tasarımcı seçiminden daha fazla belirler.

Karar aşamasında hazır altyapı ile özel yazılım arasındaki tercih de bu üç ölçümün sonucundan çıkar; o karşılaştırmayı Webflow mu, özel yazılım mı karar rehberinde yapmıştık. Sürecin bütününe dair kapsamlı bir çerçeve arıyorsanız kurumsal web tasarım ve yazılım yazısı süreç, maliyet ve ajans seçimini birlikte ele alıyor.

Durum A: Görünüm eskimiş, yapı sağlam. İçerik modeliniz son altı ayda üçten az yeni ihtiyaçta takıldıysa, trafik getiren yirmi sayfa yerinde duruyorsa ve teknik ölçümlerdeki sapmalar görsel ağırlık ile betiklerden kaynaklanıyorsa, yapmanız gereken şey yenileme değil tamirdir. Bu üç ila beş haftalık bir iştir: tipografi ve renk sistemi güncellenir, görseller yeniden üretilir, ana sayfa ve üç kritik iç sayfa yeniden kurgulanır, hız kalemleri sırayla düşürülür. Adres yapısına dokunulmaz, dolayısıyla kaybedilecek bir birikim de yoktur.

Durum B: Yapı takılıyor ama kısmen. İçerik modeli bazı bilgi türlerini taşıyamıyor ama sitenin tamamı çalışıyorsa, ara yol vardır: yeni bilgi türleri için model genişletilir, kalanına dokunulmaz. Bu karar ancak mevcut altyapı güncel sürüm desteği alıyorsa mantıklıdır. Aksi hâlde iki yıl içinde aynı masaya tekrar oturursunuz ve bu kez daha büyük bir borçla oturursunuz.

Durum C: İçerik modeli işi taşımıyor. Son altı ayda ekleyemediğiniz bilgi türü sayısı üçü geçtiyse, her yeni sayfa için ajansa bağımlıysanız ve sunucu tarafı ölçümleri görsel optimizasyonla düzelmiyorsa, burada hiçbir tamir kalıcı değildir. Çünkü sorun görünüm sorunu değil, mimari sorunudur ve yamalar birikerek yönetilemez bir sisteme dönüşür. Bigfil bu noktada işe tasarımdan değil içerik modelinden başlar: hangi bilgi türünün hangi alanlardan oluşacağı, kimin neyi güncelleyeceği ve hangi sayfaların adresini koruyacağı yazılı hâle gelir; tasarım bu modelin üzerine oturur. Bu sıra tersine çevrildiğinde ortaya çıkan sonucu iki yıl sonra yine bu yazıyı okuyarak öğrenirsiniz.