Teknik SEO denetimi: kendi siteni sağlığından geçir

Teknik SEO denetimi denince akla genellikle bir aracın ürettiği uzun uyarı listesi geliyor. O liste işe yarar ama tek başına bir denetim değildir: hangi uyarının gerçekten bir soruna karşılık geldiğini söylemez ve hangi sayfanın neden görünmediğini açıklamaz.

Bu rehber on adımı sırayla veriyor. Sıra tesadüfi değil: önce sayfanın arama motoru tarafından görülüp görülmediğini, sonra dizine girip girmediğini, en sonda ise hangi sürümünün asıl kabul edildiğini ele alıyor. Her adımın sonunda ne yapılacağı, kimin sorumlu olduğu ve elinizde ne kalacağı yazıyor.

Bir de rehber boyunca tekrar edeceğim bir kural var: aracın ne söylediği ile arama motorunun ne yaptığı ayrı iddialardır. İkisini aynı cümlede birbirinin yerine kullanmak, teknik SEO tartışmalarının çoğunu bozan şeydir.

Bu üç kelime günlük konuşmada birbirinin yerine kullanılıyor ve denetimde en çok zaman kaybettiren yer burası. Üçü ayrı durumdur ve ayrı ayrı ölçülür.

Taranmak, arama motorunun sayfanızı indirmesidir. Adresi keşfeder, isteği gönderir, cevabı alır. Sayfanın içeriğine dair hiçbir değerlendirme yapılmadan önce gerçekleşen mekanik bir adımdır.

Dizine eklenmek, indirilen sayfanın arama motorunun veri tabanına kaydedilmesidir. Taranan her sayfa dizine eklenmez; motor bunu bir seçim olarak yapar ve sayfayı saklamaya değer bulmayabilir.

Sıralanmak, dizindeki bir sayfanın belirli bir sorgu için sonuç listesinde gösterilmesidir. Dizinde olmak sıralanmayı garanti etmez; dizinde durup hiçbir sorguda üst sıralara çıkmayan çok sayıda sayfa vardır.

Denetimin ilk işi, sorunun bu üç aşamadan hangisinde olduğunu bulmaktır. Hiç görünmüyorsanız sorun ilk ikisindedir ve teknik denetim tam olarak oraya bakar. Görünüyor ama aşağıdaysanız sorun üçüncüsündedir; teknik denetim orada size az şey söyler, çünkü mesele içerik ve rekabettir. Sitem Google'da neden çıkmıyor? Sırayla kontrol edilecek 7 şey yazısında bu ayrımı örneklerle ele almıştık.

Çıktı: Sorunun hangi aşamada olduğuna dair tek cümlelik teşhis.

Ne yapılır: Search Console'un sayfa dizine ekleme raporunu açın ve iki sayıyı ayırın: dizindeki sayfa sayısı ve dizine eklenmemiş sayfa sayısı. Denetimin geri kalanı bu iki sayının açıklamasıdır.

Dizine eklenmemiş sayfalar sebep sebep gruplanır ve bu gruplar aynı ağırlıkta değildir. Bir kısmı sizin kendi kararınızın sonucudur: yönlendirilmiş bir adres ya da bilerek dizin dışı bırakılmış bir sayfa dizine girmez ve bu doğru davranıştır. Bir kısmı ise gerçekten bir sorunu işaret eder. İkisini ayırmadan listeye bakmak, olmayan sorunları kovalamakla sonuçlanır.

En sık yanlış okunan grup, sayfanın tarandığı ama dizine eklenmediği durumdur. Bu satır teknik bir engel anlatmaz; sayfanın görüldüğünü ama saklanmaya değer bulunmadığını anlatır. Karşılığı çoğu zaman şudur: sayfa ya çok ince, ya sitedeki başka bir sayfayla neredeyse aynı, ya da hiçbir sorunun cevabı değil. Bunu robots.txt ayarıyla ya da site haritasına ekleyerek çözmeye çalışmak zaman kaybıdır; çözüm içerik tarafındadır.

Kim sorumlu: Teknik muhatap; sebeplerin yorumu içerik tarafıyla birlikte.

Çıktı: Dizine eklenmemiş sayfaların sebep bazında listesi ve her sebep için "bu bizim kararımız mı, yoksa sorun mu" notu.

robots.txt taramayı düzenler. Bir adresi burada engellediğinizde arama motoruna "bu adresi indirme" demiş olursunuz. Yaptığı iş budur ve bu işi iyi yapar.

Yapmadığı şey dizinden çıkarmaktır. Engellenen bir adres, başka sayfalardan ona verilen bağlantılar yüzünden yine de dizine girebilir. Motor içeriği hiç görmediği için sonuçta çoğu zaman yalnız adresi ve dış kaynaklardan derlediği bir açıklamayı gösterir. Yani sayfa hem görünür hem de siz onun ne anlattığını kontrol edemezsiniz.

Buradan teknik SEO'nun en sık yapılan hatasının panzehiri çıkıyor: bir sayfayı dizinden çıkarmak istiyorsanız onu robots.txt ile engellemeyin. Engellerseniz motor sayfayı indirmez; indirmediği için sayfanın üzerindeki dizin dışı bırakma etiketini de hiç görmez. Etiket oradadır ama okunmaz. Sonuç, kaldırmak istediğiniz sayfanın dizinde kalmasıdır.

Doğru sıra şudur: sayfanın taranmasına izin verin, üzerine noindex koyun, motor gelip etiketi görsün ve sayfayı dizinden düşürsün. Sayfa dizinden çıktıktan sonra isterseniz taramayı da engelleyebilirsiniz.

Ne yapılır: robots.txt dosyanızı açın ve engellediğiniz her satır için tek bir soru sorun: bu adresin taranmamasını mı istiyorum, yoksa aranınca çıkmamasını mı? İki farklı istek, iki farklı araç.

Kim sorumlu: Teknik muhatap.

Çıktı: robots.txt satırlarının "tarama" ve "dizin" niyetine göre ayrılmış hâli.

noindex, sayfanın dizine eklenmemesini isteyen etikettir. Sayfanın başlık bölümüne yazılabilir; HTML olmayan dosyalar için sunucu başlığı olarak da gönderilebilir. PDF ve benzeri dosyalarda tek yol budur, çünkü onların yazılabilecek bir başlık bölümü yoktur.

Etiketin çalışması için tek bir şart var ve bir önceki adımda geçti: sayfa taranabilir olmalı. Görülmeyen etiket uygulanmaz.

Bir de acele durum var. Yanlışlıkla yayına çıkmış bir sayfayı hızla kaldırmanız gerekiyorsa etiketin etkisini beklemek yerine Search Console'un kaldırma aracını kullanın; o araç sayfayı sonuçlardan geçici olarak gizler. Geçici olduğunu unutmayın: kalıcı çözüm yine noindex ya da sayfanın tamamen kaldırılmasıdır.

Ne yapılır: Dizinde olmamasını istediğiniz sayfa türlerini listeleyin ve her biri için yöntemi yazın. Kurumsal sitelerde bu liste genellikle şunlardan oluşur:

• Site içi arama sonuç sayfaları
• Filtre ve sıralama kombinasyonlarıyla üretilen adresler
• Test ve prova sayfaları
• Form gönderimi sonrası teşekkür sayfaları

Kim sorumlu: Teknik muhatap.

Çıktı: Dizin dışı bırakılacak sayfa türleri ve her biri için uygulanan yöntem.

Aynı içeriğe birden fazla adresten ulaşılabildiğinde, hangisinin asıl sürüm olduğunu bildirmek için canonical etiketi kullanılır.

Burada kritik olan şu: canonical bir emir değil, bir işarettir. Arama motoruna tercihinizi bildirirsiniz; motor bunu dikkate alır ama uymak zorunda değildir. Kendi topladığı sinyalleri — iç bağlantılar, site haritası, yönlendirmeler, adresin biçimi — sizin bildirdiğinizle birlikte değerlendirir. Çelişki görürse başka bir adresi asıl sürüm olarak seçebilir ve bunu size sormaz.

Bu yüzden canonical'ı tek başına bir çözüm gibi kullanmak işe yaramaz. Etiketin tutması için diğer sinyallerin de aynı adresi göstermesi gerekir: site haritanızda asıl adres bulunmalı, iç bağlantılarınız ona gitmeli, alternatif adresler ona yönlenmeli. Etiket bir oydur, tek oy değildir.

Sık yapılan üç hata var. Birincisi, her sayfanın kendini işaret etmesi gerekirken canonical'ın hiç konmaması. İkincisi, canonical'ın engellenmiş, yönlendirilmiş ya da var olmayan bir adresi göstermesi — bu durumda işaret okunamaz ve yok sayılır. Üçüncüsü, sayfalanmış listelerde her sayfanın ilk sayfayı göstermesi; bu yapıldığında ikinci sayfadan sonrasındaki içerik dizinden düşer.

Ne yapılır: Kontrolü sayfa değil şablon bazında yapın. Her sayfa türü için canonical'ın hangi adresi gösterdiğini yazın ve o adresin gerçekten var olan, taranabilir ve başarılı cevap dönen bir adres olduğunu doğrulayın.

Kim sorumlu: Geliştirme.

Çıktı: Şablon bazında canonical haritası.

Yinelenen içerik konusundaki en yaygın inanç yanlıştır: böyle bir ceza yoktur. Arama motoru aynı içeriğin birden fazla adreste bulunmasını bir kural ihlali gibi işlemez ve bunun için siteye bir yaptırım uygulamaz.

Olan şey seçimdir. Motor aynı ya da neredeyse aynı içeriği taşıyan adresleri bir grupta toplar ve bunlardan birini sonuçlarda gösterilecek asıl sürüm olarak seçer. Diğerleri dizinde kalabilir ama gösterilmez.

Zarar cezadan değil, seçimin sizin istemediğiniz yönde çıkmasından gelir. Ürün sayfanızın filtreli bir sürümü asıl seçilirse kullanıcı yanlış sayfaya iner. Bir yazınızın çıktı sürümü seçilirse tasarımsız bir sayfa görünür. Ayrıca bağlantı ve otorite sinyalleriniz birkaç adrese dağılır; tek bir adreste toplanmış olsalar daha güçlü olurlardı.

Kurumsal sitelerde yinelenmenin en sık dört kaynağı şudur:

• Aynı sayfanın www'lu ve www'suz sürümünün ikisinin de çalışması
• Güvenli ve güvensiz sürümlerin ikisinin birden erişilebilir olması
• Adresin sonunda eğik çizgi bulunan ve bulunmayan hâllerinin ayrı sayfa gibi davranması
• Kampanya ve izleme parametreleri eklenmiş adreslerin ayrı adres sayılması

Ne yapılır: Bu dört kaynağı tek tek kapatın. Bir tercih edilen sürüm belirleyin, diğerlerini ona kalıcı olarak yönlendirin, canonical'ı ve iç bağlantıları da aynı sürüme çevirin. Karar tek başına yeterli değil; üç yerde birden uygulanmalı.

Kim sorumlu: Teknik muhatap.

Çıktı: Tercih edilen adres biçimi ve ona yönlenen alternatiflerin listesi.

Ne yapılır: Yönlendirmelerin türünü, zincirlerini ve hedeflerini kontrol edin.

Kalıcı taşımada kalıcı yönlendirme, geçici taşımada geçici yönlendirme kullanılır ve ikisi motora farklı şey anlatır. Yenilenen bir sitede eski adresleri geçici yönlendirmeyle bağlamak, motora "eskisi geri gelecek" demektir; sinyaller yeni adrese taşınmaz.

Zincirler ayrı bir konudur. Bir adres ikinciye, ikinci üçüncüye yönleniyorsa her adım gecikme ekler ve zincirin bir yerinde kopma riski doğar. Yönlendirmeleri tek adımda hedefe indirin. Döngüleri de aynı kontrolde yakalarsınız: kendine dönen bir yönlendirme sayfayı tamamen erişilemez yapar.

Kaldırılan sayfalarda iki farklı cevap arasında anlam farkı var: biri "bulunamadı", diğeri "kalıcı olarak kaldırıldı" der. İkincisi niyeti daha net anlatır. Kaldırılan bir sayfayı alakasız bir sayfaya — çoğu zaman ana sayfaya — yönlendirmek ise iyi bir çözüm değildir; kullanıcı aradığını bulamaz ve motor bu yönlendirmeyi bulunamayan sayfa gibi değerlendirebilir. Yönlendirme ancak gerçekten karşılığı olan bir sayfa varsa anlamlıdır.

Site taşıma bir denetim kalemi değil, kendi başına bir projedir ve adres eşleşme tablosu çıkarılmadan başlanmamalıdır. Projenin hangi aşamasında neyin yapıldığını Sıfırdan kurumsal web sitesi çıkarma rehberi içinde ele aldık.

Kim sorumlu: Teknik muhatap.

Çıktı: Yönlendirme tablosu; zincir ve döngü kontrolü yapılmış hâliyle.

Arama motoru sayfaları bağlantıları izleyerek keşfeder. Hiçbir sayfadan bağlantı almayan bir sayfa, site haritasında yer alsa bile zayıf bir konumdadır: keşfedilmesi gecikir, yeniden taranması seyrekleşir.

Ne yapılır: Hiç iç bağlantı almayan sayfaları listeleyin. Kurumsal sitelerde bunlar genellikle eski kampanya sayfaları, menüden çıkarılmış ama silinmemiş hizmetler ve arşive düşmüş yazılardır. Her biri için karar verin: bağlantı verilecek mi, birleştirilecek mi, yoksa kaldırılacak mı?

Tıklama derinliğine de bakın: her önemli sayfaya ana sayfadan kaç tıklamayla ulaşılıyor? Derine gömülen sayfalar hem daha seyrek taranır hem de kullanıcı tarafından bulunmaz. Menü ve listeleme yapısını düzeltmek, tek tek bağlantı eklemekten daha kalıcı bir çözümdür.

Bağlantı metni de bir sinyaldir. "Buraya tıklayın" hedefin ne olduğunu anlatmaz; hedefin adını taşıyan bir metin hem arama motoruna hem ekran okuyucuya bilgi verir. Aynı kural erişilebilirlik tarafında da geçerli — bağlantı metinlerini ve başlık yapısını Siteni erişilebilirlik standardına taşı (WCAG) rehberinde ele aldık.

Kim sorumlu: İçerik ve geliştirme birlikte.

Çıktı: Bağlantı almayan sayfaların listesi ve tıklama derinliği dağılımı.

Site haritası bir keşif yardımıdır, bir garanti değil. İçine koyduğunuz adresin taranacağına dair bir kural yoktur; koymadığınız adres de bağlantılar üzerinden keşfedilebilir. Haritanın işi, motora "benim önemsediğim adresler bunlar" demektir.

Ne yapılır: Haritanın içeriğini denetleyin. Yalnız dizine girmesini istediğiniz, başarılı cevap dönen ve canonical'ı kendini gösteren adresler bulunmalı. Yönlendirilen, bulunamayan ya da dizin dışı bırakılmış adresler haritada olmamalı; olduklarında haritanın bir bütün olarak güvenilirliği düşer.

Biçim tarafında iki sınır var: tek bir site haritası dosyası en fazla 50.000 adres içerebilir ve sıkıştırılmamış hâli 50 MB'ı aşamaz. Daha büyük siteler haritayı parçalara böler ve bunları bir dizin dosyasıyla birleştirir.

Haritayı robots.txt içinde bildirin ve Search Console'a gönderin. Gönderdikten sonra rapordaki keşfedilen ve dizine eklenen sayı arasındaki farkı izleyin. Fark büyükse sorun harita değildir; sayfaların kendisidir ve sizi Adım 1'e geri gönderir.

Kim sorumlu: Teknik muhatap.

Çıktı: Denetlenmiş site haritası ve gönderim kaydı.

Sayfanız içeriğini tarayıcıda oluşturuyorsa, sunucudan gelen ham HTML ile kullanıcının gördüğü sayfa aynı olmayabilir. Denetimde bu farkı ölçmek gerekir.

Ne yapılır: En basit kontrol, sayfanın kaynak kodunu açıp ana metninizden rastgele bir cümleyi aratmaktır. Kaynak kodda bulamıyorsanız o içerik JavaScript çalıştıktan sonra geliyordur. Aynı kontrolü iç bağlantılar için de yapın: menü ve listeleme bağlantıları kaynak kodda var mı?

Bu tek başına felaket değil; büyük arama motorları JavaScript çalıştırabiliyor. Ama iki bedeli var. Birincisi, render için sıraya girmek gecikme ekler ve içeriğiniz daha geç değerlendirilir. İkincisi, betik hata verdiğinde ya da gerekli bir dosya erişilemediğinde içerik hiç görünmez. Kritik metni ve iç bağlantıları sunucudan gelen HTML'de bulundurmak bu riskin ikisini de ortadan kaldırır.

Yapay zekâ tarafında durum daha katı: bu tarayıcıların önemli bir kısmı JavaScript çalıştırmaz ve gördükleri şey ham HTML'dir. Bu tarafı Siteni yapay zekâ aramalarında bulunur kıl (AEO) rehberinde ayrıca ele aldık.

Bir de engelleme meselesi var ve fark edilmesi zordur: sayfanın çalışması için gereken betik ve stil dosyalarını robots.txt ile engellerseniz, motor sayfayı eksik render eder. Sayfa sizde düzgün görünür, motorda bozuk görünür.

Kim sorumlu: Geliştirme.

Çıktı: Kritik içeriğin ve iç bağlantıların kaynak kodda bulunup bulunmadığına dair şablon bazında not.

Yapılandırılmış veri, sayfadaki bilginin ne olduğunu makineye söyleyen etiket katmanıdır: bu bir kurum, bu bir makale, bu bir sık sorulan sorular bölümü.

Ne yapılır: Kurumsal bir sitede taban set şudur — kurum bilgisi, makale sayfaları ve sık sorulan sorular. Etiketlerin sayfada gerçekten görünen içeriği anlatması gerekir; sayfada bulunmayan bir şeyi işaretlemek kural dışıdır ve işaretlemenin tamamen yok sayılmasına yol açabilir.

Beklentiyi doğru kurun. Yapılandırılmış veri bir sıralama garantisi vermez. Yaptığı şey, sayfanızın ne anlattığını makinenin tahmin etmek zorunda kalmadan anlamasıdır. Zenginleştirilmiş sonuç görünümü de buradan geçer ama görünümün kendisi garanti değildir; uygunluk şartlarına ve motorun kararına bağlıdır.

Kim sorumlu: Geliştirme; içerik eşlemesi içerik tarafında.

Çıktı: Şablon bazında hangi türün işaretlendiği ve doğrulama sonuçları.

Bu rehberdeki her adımın üstünde duran bir kural var ve denetim raporlarının çoğu burada kırılıyor: bir denetim aracının verdiği uyarı ile arama motorunun fiilen ne yaptığı iki ayrı iddiadır.

Araç, sayfayı kendi kural setine göre inceler ve bir liste üretir. O liste motorun davranışının kanıtı değildir. Motorun ne yaptığını yalnız motorun kendi raporundan, sunucunuzun verdiği cevaptan ve sayfanın sonuçlardaki durumundan öğrenebilirsiniz.

Pratik ayrım şu. Araç kaynaklı ifade şöyle kurulur: "denetim aracı bu sayfa için şu uyarıyı veriyor." Davranış kaynaklı ifade ise şöyle: "bu sayfa dizinde değil" ya da "bu adres şu sürüme yönlendiriliyor." İkincisini yazacaksanız kaynağınız Search Console ya da sunucunun kendi cevabı olmalı; bir denetim aracının ekran görüntüsü bu iddiayı taşımaz.

Raporlarınızda hangisini yazdığınız cümleden anlaşılsın. Karışan bu iki cümle yüzünden ekipler, motorun hiçbir sorun görmediği şeyleri aylarca düzeltmeye çalışıyor. Aynı ayrımın ölçüm tarafındaki karşılığını Sayfa hızını iyileştirme kontrol listesi rehberinde ele aldık.

Çıktı: Bulgular listesi; her satırın yanında kaynağı yazılı.

Uyarı sayısını düşürmeyi hedef sanmak. Denetim aracının sıfır uyarı vermesi bir hedef değildir; uyarıların bir kısmı sizin siteniz için anlamsızdır. Hedef, dizin durumunun ve görünürlüğün düzelmesidir. Bir uyarıyı bir davranışa bağlayamıyorsanız o uyarı sizin için bir sorun değil, bir nottur.

Dizinden çıkarmak için robots.txt kullanmak. Bu rehberin en çok tekrarlanan maddesi, çünkü en sık yapılan hata da bu. Engellenen sayfanın üzerindeki dizin dışı bırakma etiketi hiç okunmaz ve sayfa dizinde kalır.

Canonical'ı bir emir sanmak. Etiketi koyup diğer sinyalleri düzeltmeden sonucu beklemek. Motor çelişki gördüğünde kendi seçimini yapar ve bu seçim sizinkinden farklı olabilir.

Yinelenen içerikten ceza beklemek. Beklenen ceza gelmediği için sorun yok sanılır. Oysa sorun sessizce işler: yanlış sürüm seçilir, kullanıcı yanlış sayfaya iner, sinyaller dağılır.

Ana sayfaya bakıp bitirmek. Ana sayfa genellikle en çok ilgilenilen sayfadır. Denetim şablon bazında yapılır; bir hizmet ya da blog şablonundaki hata yüzlerce sayfada tekrarlanıyordur ve şablonu düzeltmek hepsini birden çözer.

Bugün yapabileceğiniz üç şey var:

1. Dizin durumunu okuyun. Search Console'da dizindeki ve dizine eklenmemiş sayfa sayısını alın, sebep gruplarını yazın. Başlangıç çizginiz bu olacak.
2. robots.txt'i niyet sütunuyla açın. Engellenen her satır için "tarama mı, dizin mi" sorusunu cevaplayın. Bu tek kontrol çoğu sitede en az bir yanlış engel bulur.
3. En çok trafik alan şablonu seçin. Tek sayfa değil şablon; canonical, render ve iç bağlantı kontrolünü orada yapın ve düzeltme tüm sayfalara yayılsın.

Teknik tarafın yazılım kararlarıyla nasıl kesiştiğini SEO ve Web Yazılım: Sitenizin Sıralamasını Nasıl Etkiler? yazısında, sonuçlara dair gerçekçi beklentiyi ise Web Sitesi Yayında: Google'da 1. Sıra Mümkün mü? yazısında ele aldık.